Program je deo šireg međunarodnog projekta Facts not Fiction u kojem Terraforming sarađuje sa partnerima Arolsen arhiv, EuroClio i Interkulturalni institut Temišvar, u okviru CERV programa pod pokroviteljstvom Evropske unije.
Od 21. do 23. januara u Novom Sadu, Terraforming je održao stručnu obuku za kreatore grafičkih novela i druge koji su zainteresovani da kroz takav vizuelni jezik rade na narativima o Holokaustu i drugim temama iz Drugog svetskog rata na savremen i edukativan način. Učesnici iz Nemačke, Danske, Holandije, Rumunije i Srbije bili su autori stripova i ilustratori, vizuelni umetnici, istoričari, i nastavnici koji kroz projekat Facts not Fiction sa svojim učenicima kreiraju grafičke novele u okviru lokalnih istraživačkih projekata.
Prvog dana programa, Nevena Bajalica (Terraforming) je vodila uvodni deo programa, a Eugenie Khatschatrian (EuroClio) je predstavila ciljeve obuke. Miško Stanišić (Terraforming) je održao predavanje o konceptu „Ester“ i procesu kreiranju edukativnih grafičkih novela, istraživačkom procesu i ulozi stručnjaka poput istoričara, arhivista, kustosa i vodiča, kao i lokalne zajednice. Takođe je predstavio mikroistorijski pristup i kako se on koristi u predstavljanju priča o žrtvama Holokausta.
Prof. dr Dragana Stojanović (Univerzitet Singidunum) održala je radionicu Holokaust u medijima i popularnoj kulturi, analizirajući kako grafičke novele, ali i drugi formati, mogu komunicirati Holokaust bez pojednostavljenja i „ikonizacije“.
Umetnik iz Amsterdama, Gabriel Kousbroek (Gaapmedia) predstavio je primere grafičkih romana o Holokaustu i drugim temama, uključujući totalitarne režime, te kako se humor koristi u narativima. Dunja Branovački (docent na Departmanu likovnih umetnosti na predmetu Ilustracija, Akademija umetnosti u Novom Sadu) je vodila praktičnu radionicu Oživljavanje priča, gde su učesnici kreirali scene sa fokusom na emocije i detalje. Dan je završen refleksijom, koju su moderirali Birthe Pater i Henning Wellmann (Arolsen Archives).
Drugog dana, Miško Stanišić je vodio radionicu u kojoj su učasnici radili grupnu analizu ilustracija o životima žrtava Holokausta. Gabriel Kousbroek je predstavio različite formate storyboarda. Miško Stanišić je zatim predstavio istorijski kontekst Holokausta u Srbiji, sa posebnim osvrtom na Novosadsku raciju (21-23. januar 1942). Učesnici su nakon toga prošetali od Eđšega do Keja žrtava Racije i prisustvovali zvaničnoj komemoraciji na kojoj su učestvovali građani, predstavnici jevrejskih i srpskih žrtava, rabin, srpski pravoslavni sveštenici, kao i zvaničnici. Na Keju žrtava racije grupi se pridružila i grupa od 25 beogradskih gimnazijalaca sa nastavnicama.
Po povratku u Eđšeg, učesnici obuke su zajedno sa beogradskim gimnazijalcima podeljeni u grupe kako bi analizirali svedočanstva Jevreja Bačke koji su preživeli Raciju i Deportaciju (izdvijenih iz nove knjige „Priče smrti i života iz kutije 183“ u izdanju Terraforminga), diskutovali o načinima prikazivanja tih svedočanstava kroz vizuelni jezik grafičkih novela, te kreirali predloške tih radova. Sav taj materijal je izložen na zidu u Eđšegu, što je činilo okosnicu izložbe koju su građani imali priliku da vide u večernjem delu programa. Učenici iz Beograda i međunarodni učesnici obuke su ostvarili izvanrednu razmenu i saradnju, mnogo naučili jedni od drugih, i međusobno se inspirisali.
Terraforming je 23. januara u 18:30 sati u Kulturnoj stanici Eđšeg bio domaćin manifestaciji održanoj povodom obeležavanja Dana sećanja na žrtve Novosadske racije.
U okviru programa, posetioci su imali priliku da pogledaju radove učesnika dvodnevne radionice. Umetnici i edukatori iz Nemačke, Danske, Holandije, Rumunije i Srbije, kao i učenici III i XIV beogradske gimnazije su kreirali radove na osnovu svedočanstava Bačkih Jevreja koji su preživeli Raciju i Deportaciju.
U prvom delu programa Nevena Bajalica je vodila panel u kojem su učestvovali:
Razgovaralo se o novoj knjizi Vlade Todorovića, o značaju svedočanstava u savremenoj kulturi sećanja pogotovo u vremenu kada ostajemo bez živih svedoka Holokausta, kao i o tome koliko je susret sa autentičnom građom i pristup memorijalizaciji kroz jezik vizuelne naracije i grafičkih novela bio zanimljiv i inovativan za učesnike radionica tokom protekla dva dana.
Prisutnima su se nakon prvog panela obratili Pawel Voronin, prvi sekretar ambasade Savezne Republike Nemačke, i Prof. dr Dragana Ćorić, Pokrajinski zaštitnik građana – ombudsman.
Drugi deo programa vodio je Miško Stanišić. U panelu su učestvovali:
Ovaj zanimljiv razgovor sa izuzetnim međunarodnim stručnjacima dotakao je teme relevatnosti istorije za mlade generacije, pitanje inkluzivne kulture sećanja, i vizuelnog narativnog jezika kao medija za edukaciju o Holokaustu.
Nova zbirka svedočanstava i građe o deportaciji Bačkih Jevreja Vlade Todorovića u izdanju Terraforminga.
Racija u južnoj Bačkoj, Novosadska racija ili samo Racija, je naziv za masovni zločin koji su u januaru 1942. godine mađarski fašisti, odnosno oružane snage mađarskih okupacionih vlasti uz podršku dela lokalnog mađarskog stanovništva, počinili pretežno nad Srbima i Jevrejima, ali i pripadnicima drugih naroda.
Racija je sprovedena tokom Drugog svetskog rata, između 4. i 29. januara 1942. godine, na teritoriji mađarske okupacione zone u Jugoslaviji u području južne Bačke. Ova teritorija je prvo bila okupirana, a zatim i formalno anektirana Mađarskoj u decembru 1941. godine.
Akcija mađarskih fašista je otpočela u Šajkaškoj oblasti od 4. do 19. januara, nastavila se u Novom Sadu od 21. do 23, a završila se u Bečeju od 25. do 29. januara.
Procenjuje se da je u ovom zločinu stradalo oko 4.000 civila, od toga uglavnom Srba (najmanje 2.578) i Jevreja (najmanje 1.068), ali i drugih (Roma, Rusina, Rusa, Mađara i drugih).
Racija je ostavila duboku traumu i trajne posledice na stanovništvo Južne Bačke, ali i širom Vojvodine. U malim mestima i selima sa pretežno srpskim življem gde je ovaj zločin teško pogodio praktično svako domaćinstvo ubijen je značajan deo stanovništva, a stradale su i cele porodice od kojih su neke zauvek nestale. Osim toga, ubijani su posebno viđeniji, obrazovaniji i imućniji Srbi. Takav gubitak je ostavio dalekosežne i dugotrajne posledice na lokalnu zajednicu.
Teško je stradala jevrejska zajednica Južne Bačke, a posebno u Novom Sadu. Proporcionalno udelu Jevreja u ukupnom broju stanovnika, jevrejska zajednica je podnela ogroman gubitak u Raciji. U nekim mestima Južne Bačke stradalo je gotovo celokupno jevrejsko stanovništvo. Samo u Novom Sadu je u ovom zločinu ubijeno barem 20% od ukupnog broja svih Jevreja, što znači da su u toku tri dana mađarski fašisti ubili najmanje svakog petog Jevrejina u Novom Sadu. S obzirom da je teror nad Jevrejima nastavljen tokom celog perioda mađarske okupacije, što je kulminiralo deportacijom Jevreja Bačke u nemačke logore smrti 1944. godine, do kraja rata je gotovo 80% jevrejske populacije u Bačkoj bilo uništeno.
Spomenik „Porodica“ na Keju žrtava Racije u Novom Sadu, delo vajara Jovana Soldatovića, posvećen je žrtvama Novosadske racije
